Ceza Hukuku
İfadeye Çağrıldım: İfade Vermeden Önce Bilmeniz Gerekenler
Karakoldan ya da savcılıktan gelen bir çağrı karşısında şüpheli misiniz, tanık mı? Susma hakkı, müdafi yardımı, ifade tutanağı ve ifadeden sonraki aşamalar.
Telefonla aranarak ya da yazılı bir çağrı kâğıdıyla karakola veya Cumhuriyet başsavcılığına ifade vermeye çağrılmak, çoğu kişi için ilk kez yaşanan ve kaygı verici bir deneyimdir. Bu aşamada söylenenler, soruşturmanın ve olası bir davanın seyrini belirleyebilir. Bu nedenle ifadeye gitmeden önce hangi sıfatla çağrıldığınızı ve haklarınızı bilmeniz önemlidir.
Kısaca
- Şüpheli olarak çağrıldıysanız susma hakkınız ve müdafi yardımından yararlanma hakkınız vardır.
- Tanık olarak çağrıldıysanız doğruyu söyleme yükümlülüğünüz vardır; ancak kendinizi ya da yakınlarınızı suçlayacak sorulara cevap vermeyebilirsiniz.
- Çağrıya uymayan şüpheli ve tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir.
- İfade tutanağını okumadan ve kontrol etmeden imzalamayın.
Şüpheli mi, tanık mı?
İfadeye çağrılmanın ilk sorusu budur. Şüpheli, hakkında suç şüphesi bulunan kişidir; kendisini savunma hakkına sahiptir ve susabilir. Tanık ise olayı bilen ve bildiğini anlatmak üzere dinlenen kişidir; doğruyu söyleme yükümlülüğü vardır ve gerçeğe aykırı tanıklık suç oluşturur. Çağrının hangi sıfatla yapıldığını öğrenmek için çağıran birimi arayıp dosya numarasını ve sıfatınızı sorabilirsiniz.
Şüpheli olarak haklarınız
- Suçlamayı öğrenme: Size yöneltilen suçlama ifadenin başında anlatılmalıdır.
- Susma hakkı: Suçlamaya ilişkin açıklamada bulunmamak kanuni hakkınızdır ve susmanız aleyhinize yorumlanamaz.
- Müdafi yardımı: Avukat seçebilir, ifadeden önce avukatınızla görüşebilir ve ifadeye avukatınızla girebilirsiniz. Avukat seçme imkânınız yoksa ve isterseniz baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.
- Delil toplanmasını isteme: Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını talep edebilirsiniz.
- Yakınlarınıza haber verilmesi: Gözaltına alınmanız hâlinde bir yakınınıza haber verilmesini isteyebilirsiniz.
Kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, tehdit ve kanuna aykırı yarar vaadi gibi yöntemlerle alınan ifadeler, rızanız olsa bile delil olarak değerlendirilemez. Müdafi bulunmaksızın kollukta alınan ifade ise hâkim ya da mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
İfadeden önce yapmanız gerekenler
- Çağrı kâğıdını ya da tebligatı saklayın; dosya numarasını ve çağıran birimi not edin.
- Hangi olay nedeniyle çağrıldığınızı ve sıfatınızı öğrenin.
- Bir avukatla görüşün. Dosyada kısıtlama kararı yoksa avukatınız dosyayı inceleyebilir; kısıtlama kararı olsa bile ifade tutanaklarınızı ve bilirkişi raporlarını görme hakkı vardır.
- Olayı tarih sırasıyla hatırlamaya çalışın ve elinizdeki belgeleri (mesajlar, makbuzlar, görüntüler) bir araya getirin.
İfade sırasında
Soruları dikkatle dinleyin, emin olmadığınız konularda tahminde bulunmayın. Anlatımınız tutanağa yazılırken söylediklerinizin doğru aktarılıp aktarılmadığını takip edin. İfade bittiğinde tutanağı baştan sona okuyun; hatalı ya da eksik yazılan kısımların düzeltilmesini isteyin. Tutanağı ancak içeriğine katılıyorsanız imzalayın.
Çağrıya gitmezsem ne olur?
Usulüne uygun çağrıya uymayan şüpheli ve tanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Tanığın haklı bir mazeret olmaksızın gelmemesi, ayrıca masraflara mahkûm edilmesine yol açabilir. Çağrı tarihinde gitmenizi engelleyen geçerli bir mazeretiniz varsa, bunu çağıran birime önceden bildirmeniz ve belgelendirmeniz gerekir.
İfadeden sonra neler olur?
Savcılık soruşturmayı tamamladıktan sonra yeterli şüphe bulunmadığı kanaatine varırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; yeterli şüphe varsa iddianame düzenleyerek kamu davası açar. Uzlaştırmaya tabi suçlarda önce uzlaştırma yoluna gidilir. İfade sonrasında şüpheli, tutuklama ya da adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkimliğine de sevk edilebilir; bu aşamada müdafi yardımı özellikle önemlidir.
Tanık olarak çağrıldıysanız
Tanık, bildiklerini doğru olarak anlatmakla yükümlüdür. Ancak şüphelinin nişanlısı, eşi, kan ve kayın hısımları gibi yakınları tanıklıktan çekinebilir. Ayrıca tanık, kendisini ya da bu yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermeyebilir. Tanık olarak dinlenirken kendinizin de şüpheli konumuna girebileceğini düşünüyorsanız, bunu bildirerek avukat yardımı talep etmeniz yerinde olur.
Sık sorulan sorular
Telefonla ifadeye çağrıldım; bu geçerli mi?
Kolluk ya da savcılık ifade için telefonla da çağrı yapabilir. Ancak telefonla para istenmesi, bir hesaba para yatırılmasının ya da kişisel bilgi paylaşılmasının talep edilmesi dolandırıcılık işaretidir. Şüpheli bir çağrıda, ilgili birimin resmî numarasını kendiniz arayarak teyit edin.
İfade tarihini erteletebilir miyim?
Geçerli bir mazeretiniz varsa çağıran birimle iletişime geçerek yeni bir tarih isteyebilirsiniz. Avukatınızın da hazır bulunabileceği bir tarih belirlenmesi çoğu zaman mümkündür.
Avukat tutacak durumum yoksa ne olur?
Şüpheli, avukat seçebilecek durumda değilse ve isterse, baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. Bazı durumlarda, örneğin şüphelinin çocuk olması ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
