Ceza yargılamasında ilk saatler çoğu zaman belirleyicidir. İfade alma, gözaltı ve sorgu işlemlerinden başlayarak soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında şüpheli ve sanıklara müdafi olarak, suçtan zarar görenlere ise vekil olarak hukuki destek veriyoruz.
İfade ve sorgu
Kolluk ya da Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin dinlenmesine ifade alma, hâkim tarafından dinlenmesine sorgu denir. Her iki işlemde de şüpheliye yöneltilen suçlama anlatılmalı ve haklarını bildirilmelidir:
- Susma hakkı: Suçlamaya ilişkin açıklamada bulunmamak kanuni haktır.
- Müdafi yardımından yararlanma: Avukat seçebilir, seçemiyorsanız baro tarafından görevlendirilmesini isteyebilirsiniz.
- Yakınlarınıza haber verilmesini isteme.
- Lehinize olan delillerin toplanmasını isteme.
- Tutanağı okuyup kontrol etmeden imzalamama.
Baskı, tehdit, yorma ya da aldatma gibi yasak yöntemlerle alınan ifadeler, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz. Müdafi bulunmaksızın kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol
Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle sınırlı ölçüde uzatılabilir. Gözaltı kararına ve süresinin uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Tutuklama için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ile kaçma ya da delilleri karartma şüphesi gibi bir tutuklama nedeninin bulunması ve tutuklamanın ölçülü olması gerekir. Tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü ya da konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirleri uygulanabilir. Tutuklama kararına itiraz ve tahliye talepleri, soruşturmanın her aşamasında gündeme getirilebilir.
Kovuşturma ve hüküm
İddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar. Duruşmalarda delillerin tartışılması, tanıkların dinlenmesi ve savunmanın hazırlanması bu aşamanın temelidir. Mahkûmiyet hâlinde sonuçlar tek tip değildir:
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında, koşulları varsa hüküm açıklanmaz; beş yıllık denetim süresinde kasıtlı suç işlenmezse dava düşer.
- Hapis cezasının ertelenmesi ve kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi.
- Etkin pişmanlık hükümleri: Bazı suçlarda zararın giderilmesi cezada önemli indirim sağlar.
Mağdur ve müşteki vekilliği
Suçtan zarar görenler için şikâyet dilekçesinin hazırlanması, delillerin sunulması, kamu davasına katılma ve tazminat taleplerinin takibi yürütülür. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, failin ve fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 6 aydır; bu süre geçtikten sonra şikâyet hakkı kullanılamaz.
Uzlaştırma
Kanunda sayılan bazı suçlarda soruşturma ve kovuşturma aşamasında uzlaştırma yoluna gidilir. Bir uzlaştırmacı aracılığıyla şüpheli ile mağdur arasında edim (özür, tazminat, ödeme gibi) üzerinde anlaşma sağlanırsa ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına ya da davanın düşmesine karar verilir. Uzlaştırma teklifini kabul etmeden önce sonuçlarını değerlendirmek önemlidir.
İtiraz, istinaf ve temyiz
Hâkim kararlarına karşı itiraz, mahkeme hükümlerine karşı istinaf ve temyiz yolları açıktır. Kanun yolu süreleri kısa ve kesindir; kararın açıklanması ya da tebliğiyle başlar. Süresi içinde verilmeyen bir dilekçe, hükmün kesinleşmesine yol açar.
Kaçırılmaması gereken süreler
- 24 saat
- Gözaltında kural olarak en uzun süre (yol süresi hariç).
- 6 ay
- Şikâyete bağlı suçlarda, fail ve fiil öğrenildikten sonra şikâyet süresi.
- Hemen
- İtiraz, istinaf ve temyiz süreleri kısadır; karar açıklandığı gün değerlendirme yapılmalıdır.
- Her aşama
- Tutuklamaya itiraz ve tahliye talebi soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında yapılabilir.
Sık sorulan sorular
İfadeye çağrıldım; avukatsız gitmeli miyim?
Avukatla ifade vermek kanuni hakkınızdır ve ifadeden önce avukatınızla görüşebilirsiniz. Suçlamanın içeriğini öğrenmeden ve dosyayı değerlendirmeden ifade vermek, ileride düzeltilmesi güç sonuçlar doğurabilir.
Gözaltına alınan kişinin yakınlarına haber verilir mi?
Evet. Yakalanan ve gözaltı süresi uzatılan kişinin durumu, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürmemek kaydıyla gecikmeksizin bir yakınına veya belirlediği kişiye bildirilir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) nedir?
2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilen sanık hakkında, koşulları varsa hükmün açıklanmaması kararıdır. Beş yıllık denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenmezse dava düşer; bu süre içinde kasıtlı suç işlenirse hüküm açıklanır.
Yaptığım şikâyetten vazgeçebilir miyim?
Şikâyete bağlı suçlarda, hüküm kesinleşinceye kadar şikâyetten vazgeçilebilir ve kural olarak dava düşer. Ancak sanık bu vazgeçmeyi kabul etmezse vazgeçme sonuç doğurmaz. Re’sen soruşturulan suçlarda şikâyetten vazgeçmek kovuşturmayı durdurmaz.
