Arabuluculuk, tarafların tarafsız bir arabulucu eşliğinde kendi çözümlerini bulduğu, gizlilik esasına dayanan bir uyuşmazlık çözüm yoludur. İş hukuku, gayrimenkul hukuku, tüketici hukuku, banka ve finans hukuku ile fikri ve sınai haklar başta olmak üzere birçok alanda arabuluculuk süreçlerinde yer alıyoruz.
Arabuluculuk nedir?
Arabulucu, taraflardan bağımsız ve tarafsız bir üçüncü kişidir; karar vermez, çözüm dayatmaz. Tarafları bir araya getirir, iletişimi kolaylaştırır ve kendi çözümlerini üretmelerine yardımcı olur. Görüşmelerde ileri sürülen beyanlar ve sunulan belgeler gizlidir; daha sonra açılan davada kural olarak delil olarak kullanılamaz.
Dava şartı (zorunlu) arabuluculuk
Aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; başvurmadan açılan dava usulden reddedilir:
- İş uyuşmazlıkları: İşçi ve işveren alacak ve tazminatları ile işe iade talepleri (iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminatlar hariç)
- Ticari uyuşmazlıklar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davaları ile itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici hakem heyetinin görev alanı dışında kalanlar
- Kira uyuşmazlıkları (ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri saklıdır)
- Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi
- Kat mülkiyetinden ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar
Süreç nasıl işler?
- Başvuru: Yetkili adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurulur; büro sicilden bir arabulucu görevlendirir. Taraflar arabulucu üzerinde anlaşırsa kendi seçtikleri arabulucuya da başvurabilir.
- Davet: Arabulucu tarafları telefon, e-posta ya da diğer iletişim araçlarıyla ilk toplantıya davet eder.
- Toplantılar: Taraflar bizzat ya da avukatlarıyla katılır; gerektiğinde ayrı ayrı görüşmeler yapılır ve çözüm seçenekleri değerlendirilir.
- Sonuç: Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi imzalanır; sağlanamazsa son tutanak düzenlenir ve dava yolu açılır.
Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Anlaşma belgesinin etkisi
Anlaşma belgesinde kararlaştırılan konular hakkında taraflar daha sonra dava açamaz. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ayrıca icra edilebilirlik şerhi almaya gerek kalmadan ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir. Avukatsız yapılan anlaşmalarda ise mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınır. Bu nedenle anlaşma metninin, ödeme takvimi ve yükümlülükler açısından eksiksiz yazılması büyük önem taşır.
Katılım ve arabuluculuk ücreti
Dava şartı arabuluculukta, geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Taraflar anlaşamazsa iki saate kadar olan arabuluculuk ücreti devlet tarafından karşılanır; anlaşma hâlinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir.
İhtiyari arabuluculuk
Dava şartı olmayan uyuşmazlıklarda da taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda arabulucuya başvurabilir: banka ve finans uyuşmazlıkları, fikri ve sınai haklar, ticari sözleşmeler, miras paylaşımı ve boşanmanın mali sonuçları bunlara örnektir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa elverişli değildir.
Büromuzun rolü
Av. Arb. Samet Cansu, hem arabulucu olarak görev yapmakta hem de arabuluculuk süreçlerinde müvekkillerini avukat olarak temsil etmektedir. Bu iki rol aynı uyuşmazlıkta bir araya gelmez: Taraflardan birinin avukatı olduğumuz bir dosyada arabuluculuk yapmayız. Avukat olarak katıldığımız görüşmelerde müvekkilimizin hukuki durumunu, dava ihtimalindeki riskleri ve makul bir anlaşmanın sınırlarını önceden birlikte değerlendiririz.
Bilinmesi gereken süreler
- 3 hafta
- İş, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında arabuluculuk süresi (zorunlu hâllerde 1 hafta uzatılabilir).
- 6 hafta
- Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süresi (zorunlu hâllerde 2 hafta uzatılabilir).
- 2 hafta
- İşe iade talebinde anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren dava açma süresi.
- Durur
- Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur, hak düşürücü süreler işlemez.
Sık sorulan sorular
Arabuluculuk toplantısına avukatla katılmak zorunlu mu?
Hayır; taraflar toplantıya bizzat da katılabilir. Ancak avukatla katılım, haklarınızın ve risklerinizin doğru değerlendirilmesini sağlar; ayrıca avukatların da imzaladığı anlaşma belgesi doğrudan icra edilebilir.
Arabuluculukta anlaşamazsak ne olur?
Arabulucu son tutanağı düzenler ve dava yolu açılır. Dava açılırken bu tutanağın aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir.
Kira artışı ya da tahliye için önce arabulucuya mı gitmeliyim?
Evet. 1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İlamsız icra yoluyla tahliye takipleri bu zorunluluğun dışındadır.
Toplantıya şehir dışından katılabilir miyim?
Arabulucu, uygun gördüğü hâllerde görüşmeleri telefon ya da görüntülü iletişim araçlarıyla da yürütebilir. Katılım şeklini arabulucuyla önceden netleştirmenizi öneririz.
İlgili yazı: Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
