İdare hukuku

Hukuka aykırı işlemlerin iptali

İdari bir işlem; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından biri yönünden hukuka aykırıysa iptal davası açılabilir. Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmedikçe işlemin yazılı bildiriminden itibaren 60 gündür; vergi mahkemelerinde bu süre 30 gündür.

Dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız bir zarar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, dava dilekçesiyle birlikte yürütmenin durdurulması talep edilir. Bu talep, özellikle yıkım, mühürleme ve görevden uzaklaştırma gibi işlemlerde hayati önem taşır.

İdarenin sorumluluğu ve tam yargı davaları

İdarenin işlem ve eylemlerinden zarar görenler, uğradıkları maddi ve manevi zararın tazmini için tam yargı davası açabilir. Hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi ya da hiç işlememesi (hizmet kusuru) ile bazı hâllerde kusur aranmaksızın idarenin sorumluluğu gündeme gelir.

• İşlemden doğan zararlarda tazminat, iptal davasıyla birlikte ya da iptal kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde istenebilir.
• Eylemden doğan zararlarda önce idareye başvurulur: Bu başvuru, eylemi öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde yapılmalıdır. Başvurunun reddi ya da cevapsız kalması üzerine dava açılır.

Kamu görevlilerinin davaları

Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri hakkında verilen disiplin cezaları, atama ve yer değiştirme işlemleri, görevden uzaklaştırma kararları ve mali haklara ilişkin uyuşmazlıklar idari yargının konusudur. Uyarma ve kınama dâhil tüm disiplin cezalarına karşı yargı yolu açıktır.

Disiplin soruşturmalarında savunma hakkı temel bir güvencedir: Savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmanın eksik yürütülmesi, tanıkların dinlenmemesi, savunma süresinin tanınmaması ya da fiilin yanlış nitelendirilmesi, cezanın iptaline yol açabilir. Disiplin cezalarına karşı kısa süreli idari itiraz yolu ile idari dava yolunu birlikte değerlendiriyoruz.

İmar uyuşmazlıkları

İmar planları ve plan değişiklikleri, yapı ruhsatları, yapı tatil tutanakları, yıkım kararları ve imar para cezaları en sık karşılaştığımız idari uyuşmazlıklardandır. İmar planlarına askı süresi içinde idareye itiraz edilebilir; plana karşı dava süresi kural olarak askı süresinin bitiminden başlar. Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı nedeniyle verilen imar para cezası ve yıkım kararlarına karşı ise idare mahkemesinde dava açılır.

İdari para cezalarına itiraz

Kabahatler Kanunu kapsamındaki idari para cezalarına (trafik cezaları dâhil) karşı, kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Cezanın bu süre içinde peşin ödenmesi hâlinde dörtte üçü tahsil edilir ve peşin ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. İmar ve vergi cezaları gibi bazı cezalarda ise özel kanunlar gereği yol ve süre farklıdır; doğru merciin seçilmemesi hak kaybına yol açabilir.